ครั้งหนึ่งเมื่อพระพุทธเจ้าทรงเห็นพระโมคคัลลานะนั่งโงกง่วงอยู่ จึงทรงปรากฏตรงหน้าให้รู้สึกตัว แล้วทรงตรัสถามด้วยความใส่ใจและให้ข้อแนะนำวิธีแก้อาการง่วงดังกล่าวเพิ่มเติม ซึ่งมิใช่มีประโยชน์แต่เพียงพระโมคคัลลานะเท่านั้น แต่ยังเป็นเทคนิควิธีการที่ใช้ได้แก่ตัวเราเองในการทำงาน การเรียน และการปฏิบัติธรรมอีกด้วย

.

แบ่งวิธีแก้อาการง่วงและใจห่อเหี่ยวที่ท่านทรงตรัสเป็น ข้อดังนี้ * โดยไล่เรียงตามลำดับคำแนะนำ หากวิธีการลำดับต้นใช้ไม่ได้ผล ก็ให้ใช้วิธีการลำดับถัดมาเนื่องด้วยความง่วงเป็นนิวรณ์หรือเมฆหมอกที่ห่อคลุมใจ กลุ่มเดียวกันกับความห่อเหี่ยว หมดพลังและเศร้าใจ เรียกว่า ถีนมิทธะ คำแนะนำบางประการหลังจากนี้จึงสามารถใช้เพื่อโน้มน้าวจิตให้ตื่นขึ้นจากความห่อเหี่ยว หมดพลังและเศร้าใจได้ด้วยเช่นกัน

.

.

พิจารณา สัญญา คือความจำได้หมายรู้และสิ่งนองเนื่องแห่งจิต สำรวจตรวจใจตนเองว่าภายในมีความนึกคิดและเมล็ดพันธุ์แห่งจิตอะไรที่ก่อตัวความง่วงและความห่อเหี่ยวขึ้น เช่นหากชีวิตช่วงนี้เราเอาแต่คิดว่า การงานช่างน่าเบื่อเหลือเกิน , ตัวฉันทำอะไรก็ไม่ดี , ฉันไม่ชอบสิ่งนี้เลย เป็นต้น ความนึกคิดเช่นนี้ใน สัญญา ก็จะเป็นส่วนก่อตัวความง่วงและห่อเหี่ยวแก่ใจ

.

ระลึกถึง ธรรมะที่ได้เล่าเรียนมา รวมถึงทบทวนข้อคิดและบทเรียนดีๆ ที่เราได้รับฟัง อ่านก็ดี หรือเรียนรู้มามิว่าด้วยวิธีการใด บทเรียนและธรรมะที่กินใจย่อมเป็นเสมือนแสงสว่างกระตุ้นจิตและสมองให้ตื่นขึ้น

.

ใคร่ครวญ ธรรมะ และบทเรียนหรือข้อคิดต่างๆ นำมาขยายความเชื่อมโยงหรือคิดต่อยอด ด้วยการคิดทบทวนใจหรือผ่านเครื่องมืออื่นๆ เช่นการเขียนบันทึก ให้จิตและสมองตื่นตัวเชื่อมโยงประสาทผ่านการคิดขยายความหมายของธรรมะและสิ่งที่เรียนรู้มา

.

แยงหูสองข้างเล็กน้อยและใช้มือลูบเนื้อลูบตัว ใช้การเคลื่อนไหวทางร่างกายเล็กน้อยอย่างสงบสำรวม ปลุกกระตุ้นกายจิตด้วยการกลับมาอยู่กับร่างกาย

.

ล้างหน้าล้างตา เหลียวดูทิศทั้งหลาย แหงนดูดวงดาว ปรับอิริยาบถและพาจิตมองไปกว้างไกล หากเราอยู่ในเคหาอาจกำหนดจิตมองสำรวจรอบด้านภายในเรือน แล้วมองไกลออกไปทางหน้าต่าง โดยมีสติที่การรับรู้ผ่านดวงตา

.

กำหนดจิตระลึกถึง แสงสว่าง และความเป็นกลางวัน ระลึกในใจให้กายจิตนี้มีแสงสว่างแผ่กระจายออกมา เสมือนมีดวงตะวันหรือเวลากลางวันอยู่ในร่างกาย แล้วแผ่เผยแสงสว่างนี้ไปทั่วทั้งภายในและภายนอก ใช้การจินตภาพอย่างมีสติปลุกจิตให้ตื่นขึ้น


อ่านต่อได้ที่ www.dhammaliterary.org/แก้ง่วงและใจห่อเหี่ยว/