การเมืองมิใช่เรื่องนอกตัวเท่านั้น แต่ยังเป็นเรื่องภายในตัวเราอีกด้วย ความขัดแย้งภายในจิตใจ เงื่อนปม ความคิด อารมณ์ และความสัมพันธ์ต่อตนเองด้านต่างๆ ทางจิตวิทยา เป็นเรื่องการเมืองของกายจิตดีๆ นี่เอง เปรียบเสมือนโลกหรือสังคมขนาดใหญ่ที่จะมีภาวะเป็นสุขหรือทุกข์อย่างไร อยู่ที่การปกครองและองค์ประกอบน้อยใหญ่ของโลกภายในแห่งนี้

.

บทความนี้นำเสนอ ๙ ข้อซึ่งเป็นแง่คิดและคำถามชวนเรากลับมาสังเกตดูตนเองว่า ในกายจิตเราเป็นประชาธิปไตยหรือไม่อย่างไร แล้วการเมืองภายในนี้ส่งผลต่อโลกรอบตัวเราอย่างไรบ้าง เพื่อการอยู่กับตนและผู้อื่นอย่างสันติในธรรม

.
.

๑ ร่างกายและจิตใจคือสังคมขนาดใหญ่ :

.

ก่อนที่เราจะเข้าใจว่าประชาธิปไตยในตัวเราเองนั้นคืออะไร เราต้องทำความเข้าใจก่อนว่า ในร่างกายและจิตใจนี้เป็นสังคมอย่างไร เราทราบดีว่า ร่างกายประกอบด้วยระบบน้อยใหญ่ต่างๆ มากมาย ทั้งแต่อวัยวะ ประสาท เลือด กล้ามเนื้อ เล็กลงไปถึงเซลล์ ทั้งหมดทำงานดังสังคมขนาดใหญ่ที่ต่างฝ่ายมีบทบาทโยงใยต่อกันและกัน

.

มีระบบภูมิคุ้มกันเป็นกระทรวงกลาโหม โดยมีเม็ดเลือดขาวเป็นทหารหาญ มีเส้นประสาทเป็นระบบราชการโยงใยไปทั่วมณฑล มีสมองเป็นศูนย์ราชการ และส่วนต่างๆ ดังกระทรวงทบวงกรมอีกหลากหลาย

.

ในจิตใจเองก็มีกลไกต่างๆ อาทิ กลไกปกป้องตัวเอง บุคลิกภาพย่อย ปมใจ ความเชื่อ ความกลัว ความรู้สึก นึก และคิด แบ่งออกเป็นจิตสำนึก จิตใต้สำนึก และอื่นๆ มากมาย สั่งสมอยู่ภายในและบ้างหมุนเวียนสลับเปลี่ยนกันมาเป็นสภาวะ ตามการปรุงแต่งขององค์ประกอบทั้งหลายแห่งจิต เชื่อมโยงกันดังสิ่งแวดล้อมของโลกใบหนึ่ง เป็นโลกภายใน

.

กล่าวในทางพุทธศาสนา ทั้งร่างกายและจิตใจต่างมิใช่ตัวตนอันคงที่และเป็นก้อนๆ หนึ่งเดียว แต่เป็นข่ายใยของปัจจัยต่างๆ ที่ร้อยเข้าหากัน เรียกว่าเป็น “อิทัปปจยตา” มิใช่อัตตา ซึ่งนอกจากร้อยระหว่างองค์ประกอบภายใน และระหว่างกายจิตแล้ว ยังโยงใยกับสังคมภายนอกด้วย

.

สังคมในตัวเราทั้งสองด้านนี้ต่างมีผลต่อชีวิตและโลกภายนอกตัว อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ สังคมในตัวเราเป็นอย่างไร เราก็ใช้ชีวิตในสังคมอย่างนั้น เมื่อเรียนรู้และสังเกตอย่างสนใจในโลกรอบตัวแล้ว เราต้องใส่ใจในโลกภายในด้วยเช่นกัน เพราะโลกที่เราต่างแบกของตัวเองไว้ต่างทำให้สังคมรอบตัวสดใสหรือมัวหมองลงได้ทั้งสิ้น

.

บางครั้งเราอาจโทษว่าชีวิตเป็นแบบนี้เพราะสังคมที่อาศัย เลวร้ายและย่ำแย่อย่างไร แต่มิได้เหลียวแลว่าชีวิตเป็นแบบนี้เพราะสังคมในร่างกายและจิตใจตนเอง ต้องการการเปลี่ยนแปลงอย่างไรด้วยเช่นกัน



อ่านต่อได้ที่ www.dhammaliterary.org/ประชาธิปไตยในกายจิต1/